Grou / De Burd – Twee historische zomerhuisjes op De Burd bij Grou krijgen definitief de monumentale status. De recreatie op de Pikmar en in de Alde Feanen is meer dan een eeuw geleden op gang gebracht door Leeuwarder watersportliefhebbers. De in 1916 opgerichte Vereniging Leeuwarder WaterSport (LWS) speelde daarbij een belangrijke rol. In de dertiger jaren van de vorige eeuw werden daardoor op De Burd een aantal recreatiehuisjes gebouwd.
De gemeente Leeuwarden is gestart met een grote uitbreiding van de gemeentelijke monumentenlijst. In de komende jaren worden naar verwachting 150 tot 200 nieuwe gemeentelijke monumenten aangewezen in het gebied van de voormalige gemeente Boarnsterhim. Het gaat om panden, dorpsgezichten en objecten die van lokaal of regionaal cultuurhistorisch belang zijn. Op donderdag 27 november reikt wethouder Evert Stellingwerf de eerste aanwijzingsbesluiten uit aan eigenaren. Uw redactie is hierbij van harte welkom.
Het gaat om drie zomerhuisjes in de Alde Feanen en op de Burd bij Grou, een zeldzame ontginningsboerderij in de Alde Feanen en sporen van de verdwenen zuivelindustrie in vier dorpen. Deze objecten zijn onderdeel van de Friese identiteit. De adressen zijn:
- Warten, Ald Fean 6 en 4
- Grou, Burd 6h en 10e
- Warten, Hoofdstraat 58-60
- Wergea, Fricoweg 3 en 31-33
- Reduzum, Ayttawei 71-73
- Easterlittens, Huylckensteinstrjitte 41
De gemeenteraad vroeg in 2017 om de uitbreiding mogelijk te maken. Na een motie van de gemeenteraad stelde het college van b. en w. in 2018 € 150.000 beschikbaar voor onderzoek en aanwijzing. Door de coronaperiode liep het project vertraging op, maar sinds 2023 is het onderzoek hervat. De inventarisatie vormt de basis voor een meerjarige uitbreiding van de monumentenlijst. De komende maanden volgen nog tientallen andere monumenten, waaronder woonhuizen, boerderijen, gemalen, kerkgebouwen, schuren en bruggen. Daarna start onderzoek in de gebieden van de voormalige gemeenten Littenseradiel en Leeuwarderadeel.
Waarom deze uitbreiding?
Het erfgoed van het voormalige Boarnsterhim is divers en op onderdelen nog onvoldoende beschermd. Met een gemeentelijke monumentenstatus krijgen eigenaren duidelijkheid over wat er kan en mag, professionele begeleiding bij vragen over behoud en onderhoud, en waar mogelijk financiële ondersteuning. Door de lijst uit te breiden ontstaat een vollediger en evenwichtiger monumentenbestand voor de hele gemeente Leeuwarden.
Rijke historie
Wethouder Evert Stellingwerf: “We hebben in dit gebied een rijke historie, van oude boerderijen tot industriële panden en karakteristieke dorpslinten. Het is belangrijk om deze gebouwen en structuren te erkennen en te beschermen. Zo zorgen we ervoor dat toekomstige generaties kunnen blijven zien waar we vandaan komen. Met de uitbreiding van de monumentenlijst zetten we een stap in het behoud van ons erfgoed en ons verhaal.”
Ontwikkeling recreatie Pikmar en De Burd
Zo konden LWS-leden hun boot met een sleepdienst naar Grou laten vervoeren en bouwden Leeuwarder gezinnen al snel eenvoudige zomerhuisjes in de omgeving. Daarbij waren bekende architecten en vaklieden betrokken, onder wie de Leeuwarder architect Heldoorn. De huisjes Marhûs (1930), Iris (1934) en Sytze en Maaike (1934) zijn aangewezen als gemeentelijk monument. De huisjes worden in de monumentenomschrijving zelfs een ‘exceptioneel voorbeeld van de regionale ontwikkeling van de zomerwoning’ genoemd. De drie molens op De Burd zijn overigens rijksmonumenten.
Bijzondere verhalen
Vakantiehuisje Marhûs aangewezen voor monumentenstatus. Foto: Gemeente Leeuwarden.
Naast zomerhuisjes gaat het ook om twee verbouwde boerderijen, die herinneren aan de agrarische geschiedenis van dit gebied. Pas na de Eerste Wereldoorlog, dankzij betere bemaling, durfden boeren hier hun geluk te beproeven met nieuwe ‘pleatsen’.
Ook de recreatiewoningen zelf hebben hun verhalen. Zo verwijzen de namen Sytze en Maaike naar oud-bewoners die een belangrijke rol speelden in de boeken van de in Ureterp geboren schrijver Reinder Jakobus de Stoppelaar. Zijn belangstelling voor dit gebied kwam waarschijnlijk voort uit het feit dat hij van 1911 tot 1938 doopsgezind predikant te Warga was. Ds. De Stoppelaar schreef in opvallend poëtische taal en vol humor talrijke boeiende boeken over natuur en landschap. In zijn publicaties paarde hij scherpe waarnemingen aan liefde voor de natuur, liefde voor de schepping en een modernistische visie. Hij schreef vooral over Friese weiden en wateren die hij goed kende.
Monumentenschildje
.Eigenaren van de aangewezen panden krijgen vooraf bericht en hebben recht op een gemeentelijk monumentenschildje. Zij kunnen bovendien gebruikmaken van gemeentelijke kennis en een speciaal leenfonds.
Bronnen tekstbewerking: Gemeente Leeuwarden, Leeuwarder Courant en Wikipedia
